Kompostownik to jedno z najbardziej praktycznych urządzeń w ogrodzie. Pozwala zamienić skoszoną trawę, opadłe liście, resztki roślin i odpadki kuchenne w kompost, czyli naturalny, wartościowy nawóz, nazywany przez ogrodników czarnym złotem. Dzięki niemu ograniczamy ilość odpadów trafiających do kosza, oszczędzamy na nawozach i ziemi ogrodowej, a przy tym poprawiamy strukturę gleby. Wyjaśniamy, jak założyć kompostownik w ogrodzie, gdzie go ustawić, co do niego wrzucać, a czego unikać, oraz jak przyspieszyć powstawanie kompostu.
Czym jest kompost i dlaczego warto go robić?
Kompost to produkt rozkładu materii organicznej przez mikroorganizmy, grzyby, dżdżownice i inne organizmy glebowe. Dojrzały kompost ma ciemną barwę, gruzełkowatą strukturę i zapach świeżej leśnej ziemi. Zawiera próchnicę oraz składniki pokarmowe niezbędne roślinom, w tym azot, fosfor, potas, wapń i magnez, a także mikroelementy. Dodatek kompostu poprawia strukturę każdej gleby: rozluźnia ciężkie gleby gliniaste, a w lekkich glebach piaszczystych zwiększa zdolność zatrzymywania wody i składników pokarmowych. Kompost wspiera też życie biologiczne gleby, co zwiększa odporność roślin na choroby.
Kompostowanie ma także wymiar ekonomiczny i ekologiczny. Odpady biodegradowalne stanowią znaczną część śmieci produkowanych w gospodarstwie domowym. Wiele gmin oferuje obniżkę opłaty za wywóz odpadów dla właścicieli domów jednorodzinnych, którzy kompostują bioodpady we własnym kompostowniku. Warto zapytać o taką możliwość w urzędzie gminy, ponieważ ulga wymaga złożenia odpowiedniej deklaracji.
Gdzie ustawić kompostownik w ogrodzie?
Kompostownik najlepiej ustawić w półcieniu, na przykład pod drzewem liściastym lub przy żywopłocie. W pełnym słońcu pryzma szybko wysycha, co spowalnia rozkład, a w głębokim cieniu może być zbyt chłodno i wilgotno. Miejsce powinno być osłonięte od wiatru, łatwo dostępne z kuchni i z ogrodu, z możliwością dojazdu taczką. Kompostownik należy ustawić bezpośrednio na gruncie, a nie na betonie czy kostce brukowej, ponieważ kontakt z ziemią umożliwia dostęp dżdżownic i mikroorganizmów oraz odpływ nadmiaru wody. Przy wyborze lokalizacji warto pamiętać o sąsiadach i zachować rozsądną odległość od ich domu i miejsc wypoczynku, a także od studni, ponieważ ze źle prowadzonego kompostownika mogą wydobywać się nieprzyjemne zapachy i odcieki.
Jaki kompostownik wybrać?
Pryzma kompostowa
Najprostszą formą jest pryzma, czyli kopiec materiału organicznego ułożony bezpośrednio na ziemi. Ma zwykle szerokość 1,5-2 metrów, wysokość około 1-1,5 metra i dowolną długość. Pryzma sprawdza się w dużych ogrodach, w których powstaje dużo odpadów zielonych, ale nie wygląda estetycznie i zajmuje sporo miejsca.
Kompostownik drewniany
Klasyczny kompostownik drewniany to skrzynia z desek lub listew z odstępami, które zapewniają przewiew. Można go łatwo zbudować samodzielnie z desek, palet lub kupić gotowy, w formie zestawu do skręcenia. Najpraktyczniejsze są kompostowniki dwu- lub trzykomorowe, w których jedna komora jest na bieżąco zapełniana, w drugiej dojrzewa kompost, a z trzeciej pobiera się gotowy nawóz. Wymiary jednej komory to zwykle około 1×1 metra i wysokość 80-100 centymetrów. Przednia ściana powinna być zdejmowana, co ułatwia przerzucanie i wybieranie kompostu.
Kompostownik z tworzywa sztucznego
Zamknięte kompostowniki z tworzywa, zwykle o pojemności od 300 do 1000 litrów, są estetyczne, zajmują mało miejsca i dobrze sprawdzają się w małych ogrodach. Zamknięta konstrukcja utrzymuje ciepło i wilgoć, co przyspiesza rozkład, oraz chroni przed zwierzętami. Mają pokrywę do wrzucania odpadów i klapkę u dołu do wybierania gotowego kompostu. Wymagają jednak większej uwagi przy utrzymaniu odpowiedniej wilgotności i napowietrzenia.
Kompostownik obrotowy i kompostownik kuchenny
Kompostowniki obrotowe, w formie bębna na stelażu, ułatwiają mieszanie materiału i przyspieszają rozkład. Sprawdzają się w małych ogrodach i u osób, którym zależy na szybkim uzyskaniu kompostu. Do kompostowania odpadów kuchennych w mieszkaniu służą natomiast kompostowniki bokashi, w których odpady fermentują przy udziale efektywnych mikroorganizmów, oraz wermikompostowniki z dżdżownicami kalifornijskimi.
Co wrzucać do kompostownika?
Do kompostownika można wrzucać niemal wszystkie odpady organiczne pochodzenia roślinnego. Z ogrodu są to skoszona trawa, liście, rozdrobnione gałęzie i resztki z cięcia krzewów, przekwitłe kwiaty, chwasty bez nasion, resztki warzyw po zbiorach, słoma i trociny z nieimpregnowanego drewna. Z kuchni możemy kompostować obierki z warzyw i owoców, resztki surowych warzyw i owoców, fusy z kawy i herbaty wraz z papierowymi filtrami i torebkami, skorupki jaj, które warto rozdrobnić, oraz rozdrobnione kartony i papier bez nadruków.
Zasada równowagi materiałów zielonych i brązowych
Aby kompost powstawał szybko i bez nieprzyjemnych zapachów, trzeba zachować równowagę między materiałami bogatymi w azot, nazywanymi zielonymi, a materiałami bogatymi w węgiel, nazywanymi brązowymi. Do zielonych należą skoszona trawa, resztki warzyw, obierki i świeże chwasty, które są wilgotne i szybko się rozkładają. Brązowe to suche liście, gałązki, słoma, trociny, kartony i papier, które są suche i rozkładają się wolniej. Optymalna proporcja to mniej więcej dwie-trzy części materiałów brązowych na jedną część zielonych. Materiały warto układać warstwami lub mieszać. Zbyt dużo zielonych, szczególnie świeżej trawy, prowadzi do gnicia i nieprzyjemnego zapachu, a nadmiar brązowych spowalnia rozkład.
Czego nie wrzucać do kompostownika?
Do kompostownika nie należy wrzucać mięsa, ryb, kości, nabiału, tłuszczów i resztek gotowanych potraw, które przyciągają szczury, lisy i inne zwierzęta oraz powodują nieprzyjemny zapach. Nie kompostujemy roślin porażonych chorobami, takimi jak zaraza ziemniaka, mączniak czy rak, ani chwastów z dojrzałymi nasionami i chwastów wieloletnich rozmnażających się z korzeni, takich jak perz, powój czy skrzyp, chyba że zostały wcześniej wysuszone lub przefermentowane. Do kompostownika nie trafiają też odchody psów i kotów, popiół z węgla, papier kolorowy i kredowy, drewno impregnowane, tworzywa sztuczne, w tym torebki biodegradowalne, które w warunkach przydomowego kompostownika rozkładają się bardzo długo,. Skórki cytrusów można kompostować, ale w niewielkich ilościach, ponieważ rozkładają się powoli i zakwaszają kompost. Ostrożnie należy też podchodzić do liści orzecha włoskiego i dębu, które rozkładają się wolno i zawierają substancje hamujące wzrost roślin, dlatego lepiej kompostować je oddzielnie lub w niewielkich ilościach.
Jak założyć kompostownik krok po kroku?
Na dnie kompostownika układamy warstwę rozdrobnionych gałęzi lub słomy o grubości 15-20 centymetrów, która zapewni drenaż i przepływ powietrza. Następnie warstwowo dokładamy materiały zielone i brązowe, przesypując co jakiś czas cienką warstwą ziemi ogrodowej lub gotowego kompostu, które wprowadzają mikroorganizmy. Większe odpady, takie jak gałęzie i łodygi, warto rozdrobnić, ponieważ im mniejsze kawałki, tym szybciej się rozkładają. Materiał w kompostowniku powinien być wilgotny jak wyciśnięta gąbka. Gdy jest zbyt suchy, podlewamy go, a gdy zbyt mokry, dodajemy suchych liści lub słomy.
Jak przyspieszyć powstawanie kompostu?
Kompost dojrzewa zazwyczaj od kilku miesięcy do dwóch lat, w zależności od materiałów, warunków i sposobu prowadzenia. Proces można przyspieszyć, przerzucając kompost co kilka tygodni, co napowietrza materiał i równomiernie rozkłada wilgoć. Pomocne są też biopreparaty i przyspieszacze kompostowania, zawierające szczepy pożytecznych bakterii i grzybów, a także dodatek dojrzałego kompostu lub ziemi. Do naturalnych aktywatorów należą gnojówka z pokrzywy i rozcieńczony obornik. Ważne jest rozdrabnianie materiałów i utrzymanie właściwej wilgotności. W cieple lata kompost dojrzewa znacznie szybciej niż w chłodnych miesiącach.
Kiedy kompost jest gotowy i jak go wykorzystać?
Dojrzały kompost ma ciemnobrązową lub czarną barwę, gruzełkowatą strukturę i przyjemny zapach ziemi, a w masie nie widać już pierwotnych składników. Przed użyciem warto go przesiać przez sito ogrodowe, a większe, nierozłożone fragmenty wrzucić z powrotem do kompostownika. Kompost stosujemy wiosną lub jesienią, rozkładając go na grządkach i rabatach warstwą o grubości kilku centymetrów i mieszając z wierzchnią warstwą gleby. Można go używać do zasilania warzyw, krzewów owocowych, drzew, bylin i trawnika, a także jako składnik podłoża do donic, wymieszany z ziemią ogrodową i piaskiem.
Najczęściej zadawane pytania
Ile trwa kompostowanie?
W zależności od materiałów, wilgotności i częstotliwości przerzucania kompost dojrzewa od około 3-6 miesięcy w ciepłym sezonie w kompostowniku termicznym do 12-24 miesięcy w nieprzerzucanej pryzmie.
Dlaczego kompost śmierdzi?
Nieprzyjemny zapach oznacza zwykle nadmiar wilgoci i materiałów zielonych, na przykład świeżej trawy, oraz brak powietrza. Pomaga dodanie suchych liści, kartonu lub słomy i przerzucenie kompostu.
Czy kompostownik zimą działa?
Zimą rozkład bardzo zwalnia, ale nie ustaje całkowicie, szczególnie w zamkniętych kompostownikach i dużych pryzmach. Odpady można nadal dokładać, a proces przyspieszy wiosną.
Czy można kompostować trawę po oprysku herbicydem?
Lepiej tego unikać, zwłaszcza w pierwszych koszeniach po oprysku. Pozostałości niektórych herbicydów mogą przetrwać w kompoście i zaszkodzić wrażliwym roślinom, na przykład pomidorom.
Naturalny obieg materii we własnym ogrodzie
Kompostownik to proste i tanie rozwiązanie, które zamienia odpady z ogrodu i kuchni w wartościowy nawóz. Wystarczy ustawić go w półcieniu na gruncie, dbać o równowagę materiałów zielonych i brązowych, utrzymywać odpowiednią wilgotność i od czasu do czasu przerzucać zawartość. Dzięki temu po kilku miesiącach otrzymamy żyzny kompost, który poprawi kondycję gleby i plony, a przy okazji zmniejszy ilość śmieci i koszty ich wywozu.




